Teknolojinin gelişmesi ve dijital bankacılık işlemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte, IBAN kullanılarak gerçekleştirilen internet dolandırıcılığı suçları son yıllarda ciddi artış göstermiştir. Özellikle sosyal medya, sahte e-ticaret siteleri, ilan platformları ve mesajlaşma uygulamaları üzerinden yapılan dolandırıcılıklar, hem bireyler hem de şirketler açısından önemli maddi kayıplara yol açmaktadır.
Bu yazıda, IBAN üzerinden gerçekleştirilen internet dolandırıcılığı suçunun hukuki niteliği, suçun unsurları, cezası ve mağdurların başvurabileceği hukuki yollar ele alınmaktadır. Bu blog yazısı URAL & TÖRE Avukatlık ve Arabuluculuk Bürosu tarafından hazırlanmıştır.
1. İnternet Dolandırıcılığı Suçu Nedir?
Dolandırıcılık suçu, bir kişinin hileli davranışlarla aldatılarak, kendisinin veya bir başkasının zararına olacak şekilde menfaat temin edilmesi şeklinde tanımlanır. İnternet dolandırıcılığı ise bu fiilin bilişim sistemleri kullanılarak işlenmesi halidir.
IBAN üzerinden yapılan dolandırıcılıklar genellikle:
- Sahte satış ilanları
- Gerçekte var olmayan ürün veya hizmetler
- Kopyalanmış e-ticaret siteleri
- Sosyal medya üzerinden güven sağlanarak para talep edilmesi
şeklinde ortaya çıkmaktadır.
2. IBAN Kullanımı Dolandırıcılığı Nasıl Nitelikli Hale Getirir?
Dolandırıcılık suçunun bilişim sistemleri aracılığıyla işlenmesi, suçu nitelikli hale getirir. IBAN kullanılarak yapılan para transferleri, bu suçun en sık rastlanan görünüm biçimlerinden biridir.
Fail, mağduru:
- Güven ilişkisi kurarak
- Gerçeğe aykırı beyanlarla
- Sahte kimlik veya hesaplar kullanarak
aldatmakta ve mağdurdan belirli bir IBAN numarasına para göndermesini sağlamaktadır.
Bu durumda suç, basit dolandırıcılık değil, nitelikli dolandırıcılık kapsamında değerlendirilir.
3. IBAN Sahibi Her Zaman Suçlu mudur?
Uygulamada en çok merak edilen konulardan biri de IBAN sahibinin hukuki sorumluluğudur.
Genel ilke olarak:
- IBAN hesabı, dolandırıcılıkta bilerek ve isteyerek kullanılmışsa hesap sahibi fail veya suç ortağı olarak sorumlu tutulur.
- Hesabını başkasına kullandıran kişiler, dolandırıcılığa yardım etme veya suça iştirak kapsamında sorumlulukla karşılaşabilir.
- Hesabın bilgisi dışında kullanıldığının ispatı halinde, hesap sahibinin cezai sorumluluğu doğmayabilir.
Bu nedenle IBAN kiralama veya hesabın üçüncü kişilere kullandırılması, ciddi cezai sonuçlar doğurabilecek fiillerdir.
4. İnternet Dolandırıcılığı Suçunun Cezası
Bilişim sistemleri kullanılarak işlenen dolandırıcılık suçunun cezası:
- Hapis cezası
- Adli para cezası
şeklinde uygulanmaktadır. Suçun nitelikli hali söz konusu olduğunda, cezalar artırımlı olarak uygulanır.
Birden fazla mağdurun bulunması veya suçun örgütlü şekilde işlenmesi halinde, ceza daha da ağırlaşabilmektedir.
5. Bankaların ve Finans Kuruluşlarının Rolü
IBAN dolandırıcılığı vakalarında bankaların sorumluluğu da gündeme gelebilmektedir.
Bankalar:
- Şüpheli işlem bildirimlerini yapmak
- Hesap hareketlerini kayıt altına almak
- Adli mercilerin bilgi taleplerine süresi içinde cevap vermek
ile yükümlüdür. Ancak bankaların her dolandırıcılık işleminden doğrudan sorumlu olduğu söylenemez; sorumluluk, somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.
6. Mağdurlar Ne Yapmalıdır?
IBAN üzerinden dolandırılan kişilerin vakit kaybetmeden şu adımları atması önemlidir:
- Banka ile derhal iletişime geçilmesi
- Hesapların bloke edilmesinin talep edilmesi
- Savcılığa suç duyurusunda bulunulması
- IBAN bilgileri, dekontlar ve yazışmaların delil olarak sunulması
Erken müdahale, paranın izinin sürülmesi açısından büyük önem taşır.
7. Deliller ve İspat Süreci
İnternet dolandırıcılığı suçlarında delil niteliği taşıyan unsurlar şunlardır:
- Banka dekontları
- IBAN ve hesap hareketleri
- WhatsApp, SMS veya e-posta yazışmaları
- IP kayıtları
- Sosyal medya hesap bilgileri
Bu delillerin hukuka uygun şekilde elde edilmesi gerekmektedir.
8. Hukuki Sürecin Önemi
IBAN ve internet dolandırıcılığı suçları, teknik ve karmaşık yapıları nedeniyle hem ceza hukuku hem de bilişim hukuku bilgisi gerektirir. Yanlış veya geç yapılan başvurular, mağduriyetin artmasına ve hak kaybına yol açabilir.
Bu nedenle sürecin, delillerin doğru sunulması ve hukuki yolların etkin kullanılması suretiyle yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.
IBAN Dolandırıcılığı Hafife Alınmaması Gereken Bir Suçtur
IBAN ve internet dolandırıcılığı, yalnızca maddi kayıplara değil; uzun süren hukuki süreçlere ve ciddi cezai yaptırımlara yol açabilen suç tiplerindendir. Hem bireylerin hem de işletmelerin bu tür risklere karşı bilinçli olması, şüpheli işlemler karşısında hızlı hareket etmesi gerekmektedir.